شوک اقلیمی در کمین زاگرس یا فرصت طلایی برای جهش تولید؟ / کُد قرمز هواشناسی و پژوهش روی آنتن زنده
از ترسِ سیلابهای ویرانگر تا معجزه مدیریت آب؛ رازگشایی از چهرۀ واقعی «النینو» در لرستان از زبان مدیران هواشناسی و مرکز تحقیقات کشاورزی لرستان
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، این برنامه زنده رادیویی با حضور مرادپور، مدیرکل هواشناسی استان لرستان و چمنپیرا، معاون پژوهش، فناوری و انتقال یافتههای مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، ابعاد گوناگون این پدیده پیچیده جوی را از منظر پیشبینیهای دقیق هواشناسی، هشدارهای فرادستی، مدیریت ریسک و راهحلهای علمیِ پژوهشی برای تبدیل تهدید به فرصت، بررسی کرد.
شکستن سکوت هواشناسی: النینو شایعه نیست؛ رفتار بارشها تغییر میکند!
مدیرکل هواشناسی استان لرستان در آغاز این گفتگو با ارائه آخرین دادهها و مدلهای پیشیابی اقلیمی، به تشریح ماهیت پدیده النینو پرداخت و گفت: پدیده النینو یکی از قویترین الگوهای پیوند از دور اقلیمی است که با گرم شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام شکل میگیرد و پیامدهای آن کل کره زمین، از جمله خاورمیانه و ایران را تحت تأثیر قرار میدهد. دادههای نقشههای هواشناسی نشان میدهد که امسال با حاکمیت این پدیده، احتمال وقوع بارشهای فوقنرمال، شدت یافتن سامانه بارشهای پاییزه و زمستانه و نوسانات شدید دمایی در استان لرستان به شدت افزایش یافته است.
وی با هشدار نسبت به پیامدهای سیلآسای بارشهای ناگهانی افزود: گرچه افزایش بارشها در ظاهر اخبار خوشایندی برای جبران خشکسالیهای پیاپی است، اما خطر واقعی در "چگونگی و شدت بارشها" نهفته است. بارشهای متمرکز، رگباری و کوتاهمدت میتواند منجر به وقوع سیلابهای مخرب، آبگرفتگی معابر و خسارت به زیرساختهای شهری و روستایی شود. هدف ما از اعلام هشدارها ایجاد رعب و وحشت نیست، بلکه آگاهیبخشی دقیق به دستگاههای اجرایی، مدیریت بحران و کشاورزان عزیز است تا با آمادگی ۱۰۰ درصدی به استقبال پاییز و زمستان پیشرو بروند.»
مدیریت هوشمندانه النینو؛ چگونه تهدید سیل را به ثروت کشاورزی تبدیل کنیم؟
در ادامه این گفتگوی زنده، چمنپیرا معاون پژوهش، فناوری و انتقال یافتههای مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان (تات)، با نگاهی کاملاً تخصصی و دستاوردمحور به پیامدهای کشاورزی این پدیده پرداخت و تأکید کرد: النینو تیغ دو لبه است؛ هم میتواند مزارع ما را دچار غرقابی، خاکشویی و طغیان آفتها کند و هم میتواند با مدیریت دانشبنیان، منابع آب زیرزمینی و دیمزارهای استان را احیا نماید. نقش پژوهش و فناوری در این میان، فاصله دادن کشاورز از روشهای سنتی و هدایت او به سمت کشاورزی اقلیمهوشمند است.
وی با اشاره به رویکرد مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی لرستان در مواجهه با این پدیده افزود: پژوهشگران و محققان مرکز تات لرستان یافتههای ارزشمندی در حوزه مدیریت تاریخ کشت، انتخاب ارقام مقاوم به ترسالی و خوابیدگی (رسوب/لودجینگ)، مدیریت تغذیه گیاهی و زهکشی مزارع تدوین کردهاند. در شرایط النینو، به دلیل افزایش رطوبت نسبی و دما در برخی بازهها، خطر بروز بیماریهای قارچی نظیر زنگ زرد در غلات و زنگ سفید در سایر محصولات به شدت افزایش مییابد. ما از طریق شبکه انتقال یافتههای پژوهشی و رسانههای ترویجی، دستورالعملهای فنی و کاربردی را لحظهبهلحظه در اختیار کشاورزان قرار میدهیم.
چمنپیرا همچنین بر ضرورت حفاظت از منابع خاک استان تاکید کرده و گفت: بزرگترین تهدید النینو برای لرستان، فرسایش شدید خاک به دلیل بارشهای رگباری است. توصیه اکید بخش پژوهش به کشاورزان، اجرای خاکورزی حفاظتی، لایروبی فوری کانالهای انتقال آب، ایجاد خروجیابهای استاندارد برای آبهای سطحی در مزارع و پرهیز از کشت در اراضی با شیب تند بدون رعایت اصول آبخیزداری است.»
راهکارهای کلیدی و همافزایی هواشناسی و پژوهشهای کشاورزی
در بخش پایانی این برنامه زنده رادیویی، کارشناسان حاضر بر پیوند ناگسستنی «دادههای هواشناسی» و «یافتههای تحقیقاتی کشاورزی» تأکید کردند. نقشه راه ارائه شده برای مواجهه با پدیده النینو در لرستان شامل موارد زیر اعلام شد:
1. تقویت سامانه: صدور توصیههای هواشناسی-کشاورزی هفتگی و منطقهای بر اساس پیشبینیهای دقیق هواشناسی استان.
2. اصلاح تقویم زراعی: تنظیم زمان دقیق کاشت محصولات پاییزه (گندم، جو، کلزا) متناسب با زمان آغاز واقعی بارشهای مؤثر (پله).
3. مدیریت ریسک در باغات و مزارع: لایروبی نهرها، پاکسازی مسیلها، عایقبندی انبارها و سالنهای پرورشی (دام، طیور و قارچ) برای جلوگیری از خسارات ناشی از نوسانات دمایی و رطوبتی.
4. توسعه کشتهای حفاظتی: استفاده از بقایای گیاهی جهت کاهش سرعت روانآبها و نفوذ حداکثری آب به سفرههای زیرزمینی.
جمعبندی:
برنامه زنده رادیو لرستان با این پیام شفاف به کار خود پایان داد که «النینو نه یک بحران غیرقابل کنترل، بلکه یک پدیده طبیعی قابل مدیریت است». همافزایی هواشناسی و مرکز تحقیقات کشاورزی لرستان (تات) نشان داد که با تکیه بر علم، پیشبینیهای بهنگام و انتقال سریع یافتههای تحقیقاتی به بدنه اجرایی و کشاورزان، میتوان استان لرستان را از مخاطرات احتمالی این شوک اقلیمی مصون داشت و بارشهای پیشرو را به جهش تولید و پایداری سفرههای آب استان تبدیل نمود.
