هشدار پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان نسبت به بحران خاموش پسماندها؛
سونامی پلاستیک در کمین سلامت انسان و امنیت زیستی/ از تهدید خاک و آب تا نقشه راه بالادستی و پاییندستی نجات زمین
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، فرهاد جهانپور، محقق ارشد بخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، در یک تحلیل جامع علمی و پژوهشی، ابعاد گوناگون این چالش فزاینده و راهکارهای برونرفت از آن را واکاوی کرده است.
زنگ خطر نفوذ میکروپلاستیکها به سفرههای مردم
جهانپور با اشاره به اثرات مخرب تجزیه پسماندهای پلاستیکی بر روی کره زمین اظهار داشت: پسماندهای پلاستیکی بر اثر تجزیه شیمیایی و فرآیندهای فرسایشی، زمین و خاک را به ترکیبات سمی آلوده میسازند.
وی تاکید کرد: بزرگترین زنگ خطر امروز، انتشار ذرات ریز میکروسکوپی موسوم به میکروپلاستیکها است که از منابع گوناگون وارد خاک، آب و هوا شدهاند. پژوهشهای نوین پرده از حقیقتی تلخ برداشتهاند؛ میکروپلاستیکها نه فقط در محیطهای بکر طبیعی و اقیانوسها، بلکه در سبد غذایی روزمره انسانها از جمله نمک خوراکی دریایی، کنسرو ماهی، آب شرب لولهکشی و معدنی و حتی شکر و عسل شناسایی شدهاند و مستقیماً سلامت عمومی را هدف گرفتهاند.
خسارت سالانه ۷۵ میلیارد دلاری؛ پلاستیک چگونه حیات و اقتصاد را میبلعد؟
محقق ارشد مرکز تحقیقات لرستان با تشریح گستره خسارات زیستمحیطی پلاستیک افزود: ورود ترکیبات پلاستیکی به منابع آبی، کیفیت چشمهها، رودخانهها و سفرههای زیرزمینی را تنزل داده و از سویی دیگر، انتشار گازهای آلاینده ناشی از آن، تشدید پدیده گرمایش جهانی، بارانهای اسیدی و بیماریهای نوظهور را به دنبال دارد. در اکوسیستمهای طبیعی، دفع غیراصولی این پسماندها ضمن مسمومسازی جانوران و انتقال عوامل بیماریزا، به کاهش ذخایر زیستی بهویژه ماهیان منجر شده است.
جهانپور افزود: از نگاه اقتصادی نیز برآوردهای جهانی نشان میدهد که پلاستیکها سالانه بیش از ۷۵ میلیارد دلار خسارت محیطزیستی به بار میآورند که دستکم ۱۳ میلیارد دلار آن مستقیماً متوجه اکوسیستمهای حساس دریایی، صنعت گردشگری ساحلی، شبکه حملونقل و انسداد زیرساختهای زهکشی شهری است.
پایان آلودگی پلاستیکی فراتر از تغییرات مقطعی است
جهانپور تأکید کرد: مقابله واقعی با این فاجعه با رفتارهای مقطعی و صرفاً جایگزینی چند ظرف یکبارمصرف با ظروف دائمی محقق نمیشود؛ اگرچه این اقدامات آغازی ارزشمند است، اما به یک تحول ساختاری در سیستمهای پیوسته طراحی، تولید، مصرف، سیاستگذاری و یارانهای نیاز داریم. در این راستا، راهکارها باید در دو سطح بههمپیوسته پیگیری شوند:
۱- راهبردهای بالادستی (مدیریت کلان، صنعتی و فناورانه)
بازیافت علمی و نوسازی:
جمعآوری سیستماتیک و تبدیل زبالههای پلیمری به مواد اولیه استاندارد برای تولید کالاهای کاربردی با عمر طولانی.
سوزاندن استاندارد (احتراق کامل): استفاده از کورههای پیشرفته صنعتی برای سوزاندن پلاستیکهای مناسب در شرایط اکسیژن استاندارد، با رعایت دقیق پروتکلها برای ممانعت از رهاسازی ترکیبات سمی.
پیرولیز و استحصال انرژی: بهرهگیری از فناوری پیرولیز برای تبدیل ضایعات به هیدروکربنها، بازیابی مواد خام پتروشیمی و تولید انرژیهای تجدیدپذیر.
زیستپالای(Bioremediation): بهرهگیری هدفمند از بیوتکنولوژی و میکروارگانیسمها (باکتریها، قارچها و جلبکها) جهت تجزیه زیستی و سمزدایی از پلیمرها در بسترهای بهینهسازیشده.
مدیریت اصولی لندفیلها و کنترل جمعیت:
ساماندهی مهندسیشده محلهای دفن زباله برای جلوگیری از نشت شیرابهها به آبخوانها و نیز مدیریت تقاضا متناسب با نرخ رشد شهرنشینی.
۲- راهبردهای پاییندستی (مشارکت مدنی و اصلاح الگوی مصرف)
ساماندهی بازیافت غیررسمی: بهینهسازی و هویتبخشی به شبکه جمعآوری غیررسمی پسماند جهت ارتقای بهرهوری تفکیک.
نهضت حذف کیسههای نایلونی: ترویج فراگیر کیسههای پارچهای و نخی برای مصارف روزمره از جمله نانواییها، خرید میوه و سبزیجات.
احیای ظروف سنتی و پایدار: جایگزینی ظروف شیشهای و فلزی در نگهداری مواد غذایی خانگی به جای پلاستیکهای پرخطر.
تفکیک از مبدأ و نقش خانوادهها: فرهنگسازی آموزشمحور در سطح خانواده، مدارس، ادارات و دانشگاهها از طریق راهاندازی پویشهای محلی و تعبیه سطلهای مجزا.
اجرای طرحهای پایلوت انگیزشی: توزیع رایگان یا یارانهای کیسههای پارچهای شناسنامهدار در مراکز خرید و نانواییها همگام با تعریف مشوقهای شهروندی.
جهش مصرف پس از کرونا و چشمانداز آینده
فرهاد جهانپور در پایان با اشاره به تغییر الگوهای رفتاری پس از همهگیری کووید ۱۹ خاطرنشان کرد: شیوع کرونا و متعاقب آن گسترش فرهنگ خرید آنلاین و خدمات دلیوری غذا، موج تازهای از تقاضا برای لفافها و بستهبندیهای یکبارمصرف پلاستیکی ایجاد کرد؛ رویهای که متأسفانه تثبیت شده و پیشبینی میشود با توسعه تجارت الکترونیک، حجم مصرف باز هم افزایش یابد. ما امروز در یک نقطه عطف تاریخی قرار داریم؛ برای استمرار حیات پاک بر روی کره خاکی و صیانت از منابع طبیعی لرستان و ایران عزیز، راهی جز بهکارگیری توأمان فناوریهای نوین بازیافت، زیستپالایی و عزم ملی برای اصلاح فرهنگ مصرف نداریم. باید پیش از آنکه خاک و آب ما زیر خروارها پلاستیک مدفون شوند، این چرخه معیوب را متوقف کنیم.
