کشت آزمایشی ۵ هکتاری «شقایق اولیفرا»؛
تلفیق دانش بومی و فناوری مدرن در ایستگاه تحقیقات کشاورزی خرم‌آباد جهت استحصال ترکیبات دارویی ایمن
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، منوچهر سیاح فر، عضو هیات علمی و رئیس بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی مرکز تات لرستان با اعلام این خبر اظهار داشت: برای کشت این گیاه با جمع‌آوری دانش بومی و محلی گیاه هم‌خانواده آن در استان لرستان و تلفیق این دانش بومی و محلی با دانش مدرن، کشت این گیاه انجام شد.
سیاح فر افزود: شقایق اولیفرا قابلیت تیغ‌زنی و استحصال تریاک ندارد و برای استخراج ترکیبات دارویی آن باید گرز گیاه به کارخانه منتقل و در فرآیندهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.
وی تصریح کرد: گونه‌های مختلف شقایق وجود دارند؛ که متفاوت از شقایق معروف و مشهوری که بیشتر مردم می‌شناسند. نام گونه مشهور
Papaver somniferum opiofera است که واژه opio همان opium به معنای تریاک می‌باشد وقت در فصل مناسب و پس از به ثمر رسیدن گیاه، بدنه این گونه گرز خشخاش را تیغ می‌زنند، ماده‌ای صمغی از بدنه آن خارج می‌شود که نوعی آلکالوئید است که تریاک نامیده می‌شود.
وی در ادامه گفت: در داخل تریاک مواد دارویی مختلفی وجود دارد که برخی و عمده آنها قابلیت سوءاستفاده نیز دارند؛ از جمله مورفین، کدئین طبیعی، نوسکاپین، پاپاورین، تبائین و اوریپاوین. به دلیل اینکه کشت این گونه خشخاش حتی به منظور دارویی، متأسفانه امکان سوءاستفاده و مصارف غیرقانونی وجود دارد، در دنیا روی گونه دیگری از همین خانواده کار شده است. گونه‌ای که امکان استحصال تریاک از آن وجود ندارد.
نام این گونه اولیفرا Papaver somniferum oleiofera است که واریته صنعتی، اصلاح شده و غیرمخدر است که هرچقدر هم بدنه گرز آن تیغ زده شود، صمغی از آن خارج نمی‌شود و آن را در گذشته صرفاً برای استفاده از بذر حاوی روغن آن استفاده می‌کردند. در این گونه، خود گرز را برداشت می‌کنند و بذر آن را جدا می‌کنند.
رئیس بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی با تاکید بر این نکته که بذر آن نیز برای استخراج روغن یا تزیین روی نان فانتزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، افزود: روغن این گیاه، یک روغن گیاهی است و حدود ۵۸ درصد بذر را روغن تشکیل می‌دهد که روغنی مرغوب و سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع شامل اسید اولئیک (امگا ۳) و اسید لینولئیک (امگا ۹) است؛ بنابراین مقدار روغن آن بسیار زیاد است. با این حال، چون روغن آن مصرف گران‌قیمت‌تری دارد، بیشتر دانه آن به‌عنوان تزئین روی نان‌های فانتزی و محصولات مشابه استفاده می‌شود و کمتر برای استخراج و مصرف روغن به کار می‌رود.
سیاح فر تصریح کرد: با تغییرات ژنتیکی که در گونه مورد نظر یعنی شقایق اولیفرا انجام شده است، در پوسته گرز آن می‌توان یکی از اقلام دارویی مورد نیاز را داشت؛ برای مثال مورفین که خوشبختانه قابل استخراج از طریق تیغ زدن و خراش‌دادن گرز، امکان استخراج و سوءاستفاده را ندارند.این ماده قابل استخراج توسط افراد عادی نیست و باید در کارخانه و با استفاده از فناوری‌های پیچیده و حلال‌های آلی استخراج شود.
عضو هیئت علمی مرکز تات لرستان با اشاره به این نکته که ماده استخراج‌شده سپس وارد فرآیندهای بعدی می‌شود و می‌تواند به مورفین، سولفات مورفین، کدئین، دیونین و سایر ترکیبات دارویی تبدیل شود، تصریح کرد: در این گونه، ترکیبات دیگری مانند نوسکاپین، تبائین، پاپاورین و اوریپاوین که در تریاک وجود دارند، موجود نیست و ماده مورد نظر فقط مورفین است که پس از استخراج، در واحدهای صنعتی پیشرفته مراحل مختلف فرآوری و تبدیل به سایر مولکول‌های مورد نیاز دارویی را طی می‌کند. حتی می‌توان ژن گیاه را به گونه‌ای دیگر تغییر داد که فقط نوسکاپین داشته باشد و مورفین نداشته باشد. شقایق اولیفرا یا گونه دارویی مورد نظر، از زیرگروه‌هایی است که قابلیت سوءاستفاده برای مصارف اعتیاد را ندارد.
وی در پایان گفت: برای استخراج ماده مورد نظر باید کارخانه‌ای وجود داشته باشد که بتواند آن را استخراج کند و حجم بسیار زیادی گرز بعنوان خوراک این استخراج باید وارد مرحله تولید صنعتی شود و سپس ماده استخراج شده نیز باید در فرآیندهای صنعتی بسیار پیچیده به سایر مشتقات مورد نیاز تبدیل شود.
