در چارچوب اجرای طرح ایجاد شبکه ملی مزارع الگویی کشاورزی در استان لرستان؛
آموزش و ترویج یافته‌های نوین زراعی برای افزایش بهره‌وری تولید گندم آبی و دیم در شهرستان بروجرد
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، این کارگاه آموزشی ـ ترویجی با هدف ارتقای دانش فنی کشاورزان، انتقال یافته‌های تحقیقاتی، تبیین اصول علمی مدیریت مزرعه و فراهم‌سازی زمینه افزایش عملکرد و بهره‌وری تولید گندم آبی و دیم، در محل مزرعه هوشمند کشاورز پیشرو شهرستان بروجرد برگزار شد.
در این برنامه، مسئول و کارشناسان پهنه مرکز جهاد کشاورزی شیروان، کشاورز پیشرو آقایان هوشمند و جمعی از کشاورزان منطقه و نمایندگان بخش خصوصی حضور داشتند و موضوعات تخصصی مرتبط با مراحل مختلف تولید گندم مورد بحث، تبادل نظر و آموزش قرار گرفت.
سیاح‌فر با اشاره به اهمیت اجرای طرح شبکه ملی مزارع الگویی اظهار داشت: این طرح با رویکرد کاهش خلأ عملکرد، افزایش بهره‌وری عوامل تولید و انتقال مؤثر دانش و فناوری به عرصه‌های کشاورزی، زمینه مناسبی برای پیوند میان تحقیقات کاربردی و فعالیت‌های عملی کشاورزان فراهم می‌کند. در این چارچوب، مزرعه الگویی به‌عنوان عرصه‌ای برای نمایش عملی فناوری‌ها و مقایسه روش‌های مدیریتی، نقش مهمی در ترویج کشاورزی دانش‌بنیان ایفا می‌کند.
وی افزود: یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر عملکرد گندم، مدیریت صحیح و علمی عملیات زراعی از مرحله آماده‌سازی زمین تا برداشت محصول است. بر همین اساس، در این کارگاه، مجموعه‌ای از توصیه‌های فنی و کاربردی متناسب با شرایط اقلیمی منطقه در زمینه تولید گندم آبی و دیم ارائه شد.
آماده‌سازی اصولی زمین و مدیریت بستر کاشت
رئیس بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی مرکز تحقیقات لرستان، نخستین محور آموزشی را آماده‌سازی زمین و تهیه بستر مناسب کشت عنوان کرد و گفت: انتخاب ادوات مناسب و اجرای صحیح عملیات اولیه و ثانویه تهیه زمین، نقش تعیین‌کننده‌ای در استقرار یکنواخت بوته‌ها، سبزشدن مطلوب و بهره‌مندی گیاه از منابع آب و عناصر غذایی دارد. از این‌رو، کشاورزان باید متناسب با شرایط خاک، رطوبت زمین و نوع کشت آبی یا دیم، نسبت به انتخاب روش و ادوات مناسب اقدام کنند.
تعیین تراکم بوته، میزان بذر و تاریخ کاشت مناسب
وی با تأکید بر ضرورت رعایت تراکم مطلوب بوته در مزارع گندم اظهار داشت: میزان بذر مصرفی و تراکم بوته باید بر اساس شرایط اقلیمی، خصوصیات خاک، زمان کاشت، نوع رقم و شرایط آبی یا دیم بودن مزرعه تعیین شود. همچنین انتخاب تاریخ کاشت مناسب، یکی از عوامل کلیدی در استقرار مطلوب گیاه، استفاده بهینه از نزولات جوی و منابع آبی و دستیابی به عملکرد اقتصادی است.
سیاح‌فر در ادامه، معرفی و انتخاب ارقام مناسب گندم آبی و دیم را از دیگر موضوعات مهم این کارگاه برشمرد و افزود: استفاده از ارقام پربازده، سازگار با شرایط اقلیمی منطقه و برخوردار از ویژگی‌های زراعی مطلوب، می‌تواند نقش مؤثری در افزایش پایداری تولید و کاهش ریسک‌های ناشی از تنش‌های محیطی داشته باشد.
تغذیه متعادل گیاه و مدیریت اصولی کودهای شیمیایی
این عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات لرستان با اشاره به اهمیت مدیریت تغذیه گیاه خاطرنشان کرد: انجام آزمون خاک پیش از کشت، مبنای علمی تعیین نیاز غذایی مزرعه است و مصرف متعادل کودهای شیمیایی پایه و سرک باید بر اساس نتایج آزمون خاک، نیاز گیاه، شرایط مزرعه و مراحل رشد صورت گیرد. همچنین رعایت میزان، روش و زمان مناسب مصرف کودها، علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، موجب افزایش کارایی مصرف عناصر غذایی و بهبود عملکرد محصول خواهد شد.
کشاورزی حفاظتی؛ راهکاری برای صیانت از منابع پایه تولید
سیاح‌فر با تأکید بر ضرورت مدیریت بقایای گیاهی اظهار داشت: آتش زدن بقایای محصول قبلی، اقدامی نامناسب و آسیب‌زا برای منابع طبیعی و حاصلخیزی خاک است. مدیریت اصولی بقایای گیاهی در تناوب زراعی گندم، حفظ پوشش سطح خاک و بهره‌گیری از اصول کشاورزی حفاظتی (Conservation Agriculture)، از جمله راهکارهای مهم برای حفاظت از خاک، کاهش فرسایش، حفظ رطوبت و افزایش پایداری نظام‌های تولید کشاورزی به شمار می‌روند.
تنظیم و کالیبراسیون ماشین‌آلات کاشت؛ شرط استقرار یکنواخت محصول
وی در بخش دیگری از این کارگاه، بر اهمیت کالیبراسیون و تنظیم دقیق ماشین‌آلات کاشت تأکید کرد و گفت: تنظیم صحیح خطی‌کارهای مورد استفاده در کشت گندم آبی و دستگاه‌های بذرکار و عمیق‌کار در کشت گندم دیم، از جمله تعیین عمق مناسب کاشت، فاصله ردیف‌ها و میزان بذر خروجی، نقش مهمی در یکنواختی سبزشدن و استقرار مناسب بوته‌ها
دارد. بی‌توجهی به این موضوع می‌تواند موجب افزایش تراکم یا کاهش تراکم بوته، عدم یکنواختی مزرعه و در نهایت کاهش عملکرد شود.
معرفی روش‌های نوین کاشت و آبیاری با هدف افزایش بهره‌وری آب
رئیس بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی مرکز تحقیقات لرستان، با تشریح روش‌های مختلف کاشت گندم آبی و دیم، به معرفی کشت مسطح (Flat)، کشت درون فارو و کشت جوی و پشته پرداخت و افزود: انتخاب روش کاشت باید متناسب با شرایط خاک، امکانات مکانیزاسیون، منابع آب و ویژگی‌های اقلیمی منطقه انجام شود.
وی با اشاره به مزایای روش‌های نوین کشت گندم آبی، آموزش انواع روش‌های کشت گندم آبی و دیم از جمله روش‌های کشت مسطح (Flat) , کشت درون فارو، جوی و پشته و معرفی و توصیه بهترین روش کشت گندم آبی یعنی کشت سه ردیف یا چهار ردیف گندم بر روی پشته‌های عریض و مسطح (Planting Wheat on Broad Stacks) ۶۰ یا ۷۵ سانتی متری و یا کشت بر روی پشته‌های بلند و مرتفع (Planting Wheat on Raised Bed) در شرایط خاص، و همچنین روش آبیاری تیپ و استفاده از نوارهای تیپ بر روی این پشته‌ها جهت کاهش مصرف آب و افزایش راندمان آبیاری عنوان شد.
سیاح‌فر اضافه کرد: استفاده از نوارهای آبیاری تیپ روی پشته‌ها، در صورت طراحی و مدیریت صحیح، می‌تواند به کاهش مصرف آب، افزایش راندمان آبیاری و توزیع مناسب‌تر آب در سطح مزرعه کمک کند. در همین راستا، اصول فنی روش‌های مختلف آبیاری، زمان و دور آبیاری و مدیریت آبیاری پس از کاشت گندم آبی نیز برای حاضران تشریح شد.
تأکید بر استفاده از بذور گواهی‌شده و ضدعفونی بذر
وی با اشاره به نقش کیفیت بذر در موفقیت تولید گندم اظهار داشت: استفاده از بذور گواهی‌شده ارقام زراعی مناسب، یکی از الزامات دستیابی به مزرعه‌ای یکنواخت و برخوردار از ظرفیت عملکرد مطلوب است. همچنین کشاورزانی که از بذر خودمصرفی استفاده می‌کنند، باید نسبت به ضدعفونی اصولی بذر پیش از کاشت اقدام کنند تا احتمال انتقال و بروز بیماری‌های بذرزاد و خاکزاد کاهش یابد.
معرفی فناوری‌های نوین برای ارتقای عملکرد گندم
این پژوهشگر در پایان، با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی و فناوری‌های جدید در زنجیره تولید، از معرفی محصولات فناورانه شرکت بازرگان کالا شامل گرانوکوت‌های نیتروژن و فسفر و محصولات مرتبط با تیمار بذر (Seed Treatment) خبر داد و گفت: این محصولات با هدف بهبود مدیریت تغذیه گیاه، افزایش کارایی مصرف عناصر غذایی و ارتقای عملکرد و بهره‌وری در مزارع گندم آبی و دیم معرفی شدند. البته انتخاب و مصرف این نهاده‌ها باید با توجه به نیاز واقعی مزرعه، توصیه‌های فنی و شرایط اجرایی صورت گیرد.
سیاح‌فر در جمع‌بندی مباحث این کارگاه، اجرای دقیق توصیه‌های فنی، استفاده از یافته‌های تحقیقاتی، انتخاب ارقام سازگار، مدیریت صحیح نهاده‌ها و بهره‌گیری از روش‌های نوین کاشت و آبیاری را از مهم‌ترین مؤلفه‌های افزایش بهره‌وری تولید گندم دانست و تأکید کرد: موفقیت طرح شبکه ملی مزارع الگویی در گرو مشارکت فعال کشاورزان پیشرو، کارشناسان پهنه، محققان و بخش خصوصی و تبدیل توصیه‌های علمی به اقدامات عملی در سطح مزارع است.
وی ابراز امیدواری کرد با تداوم این برنامه‌های آموزشی و ترویجی و توسعه مزارع الگویی در مناطق مختلف استان، زمینه کاهش خلأ عملکرد، افزایش پایداری تولید و تقویت امنیت غذایی کشور بیش از پیش فراهم شود.
