در مراسم تکریم و معارفه رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان و با تأکید بر ضرورت پیوند نظام‌مند تحقیقات، آموزش و ترویج مطرح شد؛
زهرا امیری: ترویج باید از مرحله شناسایی مسئله تا تولید و توسعه فناوری، همراه جدایی‌ناپذیر تحقیقات کشاورزی باشد
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، در مراسم تکریم و معارفه رئیس این مرکز که با حضور ابوالفضل فرجی، رئیس مؤسسه ترویج و آموزش کشاورزی، جمعی از مسئولان و مدیران بخش کشاورزی و اعضای هیئت علمی و کارکنان مرکز برگزار شد، زهرا امیری، مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان، با تشریح جایگاه راهبردی ترویج در نظام نوآوری کشاورزی، بر ضرورت تقویت پیوند میان تحقیقات، آموزش و ترویج و انتقال اثربخش یافته‌های پژوهشی به عرصه تولید تأکید کرد.
امیری با طرح این پرسش که «اگر بهترین رقم زراعی اصلاح شود، کارآمدترین فناوری تولید شود و دقیق‌ترین توصیه فنی در آزمایشگاه و ایستگاه تحقیقاتی به دست آید، اما این دانش و فناوری به مزرعه نرسد و در رفتار تولیدی کشاورز تغییری ایجاد نکند، آیا می‌توان مأموریت پژوهشی را به‌طور کامل انجام‌شده تلقی کرد؟» اظهار داشت: آینده کشاورزی کشور صرفاً با افزایش تولید علم تضمین نمی‌شود، بلکه توانایی ما در تبدیل علم به عمل، فناوری به ارزش اقتصادی و دانش به رفتار پایدار در عرصه تولید، تعیین‌کننده میزان موفقیت نظام کشاورزی خواهد بود.
وی افزود: اگر تحقیقات را موتور تولید دانش و فناوری بدانیم، ترویج نیروی محرکه به‌کارگیری، توسعه و نهادینه‌سازی این دانش در عرصه عمل است. بر همین اساس، باید به نقطه‌ای برسیم که هیچ مسئله مهمی در مزرعه بدون پشتوانه علمی باقی نماند و هیچ یافته تحقیقاتی ارزشمندی نیز بدون برنامه مشخص برای انتقال، ترویج و ارزیابی آثار آن رها نشود.
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی لرستان با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری نظام نوآوری کشاورزی پویا و پاسخگو تصریح کرد: تعامل نظام‌مند میان محققان، مروجان، کشاورزان و سیاست‌گذاران می‌تواند زمینه‌ساز توسعه کشاورزی دانش‌بنیان و اثربخش باشد. در این رویکرد، ترویج نباید فعالیتی جانبی و محدود به مرحله پس از انجام تحقیقات تلقی شود، بلکه باید به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از چرخه تولید علم، توسعه فناوری و تحقق امنیت غذایی مورد توجه قرار گیرد.
تغییر جایگاه کشاورز؛ از دریافت‌کننده توصیه تا شریک تولید دانش و فناوری
امیری با اشاره به تحول مفهوم ترویج در رویکردهای نوین کشاورزی خاطرنشان کرد: در نظام نوین ترویج، کشاورز صرفاً دریافت‌کننده توصیه‌های فنی نیست، بلکه یکی از بازیگران اصلی فرایند تولید دانش و فناوری به شمار می‌رود. بنابراین، ترویج نباید صرفاً در انتهای زنجیره تحقیقات حضور داشته باشد، بلکه لازم است در تمامی مراحل، از شناسایی مسائل و نیازهای واقعی بهره‌برداران و طراحی پژوهش‌ها تا اجرای آزمایش‌ها، ارزیابی فناوری‌ها و توسعه و تجاری‌سازی آن‌ها، مشارکتی فعال و اثرگذار داشته باشد.
وی با بیان اینکه کشاورزی امروز با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده و به‌هم‌پیوسته مواجه است، افزود: تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب و خاک، افزایش هزینه نهاده‌های تولید، نوسانات بازار، فرسایش منابع طبیعی، ظهور آفات و بیماری‌های جدید و ضرورت افزایش بهره‌وری، شرایطی را ایجاد کرده است که دیگر نمی‌توان با الگوهای سنتی انتقال دانش و فناوری پاسخگوی نیازهای بخش کشاورزی بود.
به گفته وی، ترویج نوین باید به کشاورز کمک کند تا علاوه بر بهبود عملکرد تولید، تصمیم‌های هوشمندانه‌تری اتخاذ کند، منابع و نهاده‌ها را به شکل کارآمدتری به کار گیرد و در برابر مخاطرات محیطی و اقتصادی از تاب‌آوری بیشتری برخوردار شود.
ضرورت گذار از انتقال توصیه‌های فنی به توسعه نوآوری و یادگیری جمعی
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی لرستان با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکردهای اجرایی ترویج اظهار داشت: زمان آن رسیده است که از الگوی سنتی انتقال توصیه‌های فنی به سمت رویکرد توسعه نوآوری، یادگیری جمعی و حل مسئله حرکت کنیم.
وی در تشریح محورهای اصلی این تحول، به پنج رویکرد اساسی اشاره کرد و گفت:
نخست؛ ترویج مسئله‌محور: برنامه‌های ترویجی باید از نیازهای واقعی کشاورزان و مسائل اولویت‌دار هر منطقه آغاز شوند، نه اینکه صرفاً بر اساس فهرستی از فناوری‌های آماده انتقال طراحی شوند.
دوم؛ ترویج منطقه‌محور: به دلیل تفاوت شرایط اقلیمی، منابع طبیعی، ساختار اقتصادی و ویژگی‌های اجتماعی مناطق مختلف، ارائه نسخه واحد برای تمامی مناطق کشاورزی کارآمد نخواهد بود. ازاین‌رو، فناوری‌های تولیدشده باید متناسب با شرایط هر منطقه بومی‌سازی و در عرصه‌های واقعی تولید ارزیابی شوند.
سوم؛ ترویج مشارکتی: کشاورزان پیشرو، تشکل‌ها، تعاونی‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی باید در فرایند شناسایی مسائل، توسعه فناوری و انتقال یافته‌های تحقیقاتی مشارکت مؤثر داشته باشند.
چهارم؛ ترویج دیجیتال: بهره‌گیری از ابزارهای هوشمند، سامانه‌های اطلاعاتی، آموزش‌های مجازی و فناوری‌های نوین ارتباطی می‌تواند دامنه دسترسی بهره‌برداران به دانش تخصصی را افزایش داده و کیفیت و سرعت ارائه خدمات ترویجی را ارتقا دهد.
پنجم؛ ترویج مبتنی بر ارزیابی اثر: موفقیت برنامه‌های ترویجی باید با شاخص‌های قابل سنجش از جمله میزان پذیرش فناوری، افزایش بهره‌وری آب و نهاده‌ها، کاهش ضایعات، بهبود درآمد بهره‌برداران و ارتقای پایداری تولید ارزیابی شود.
تحقیقات و ترویج؛ دو بازوی مکمل برای توسعه کشاورزی
امیری در ادامه با تأکید بر ضرورت تقویت همکاری میان بخش تحقیقات و ترویج بیان کرد: محققان و مروجان دو بخش جداگانه از یک مأموریت مشترک نیستند، بلکه دو بازوی مکمل یک نظام واحد برای توسعه کشاورزی به شمار می‌روند.
وی افزود: محققان با تولید دانش، شناسایی محدودیت‌ها و ارائه راهکارهای علمی، بنیان توسعه فناوری را فراهم می‌کنند و مروجان نیز با شناخت شرایط واقعی بهره‌برداران، انتقال دانش، تسهیل فرایند یادگیری و ارزیابی میزان پذیرش فناوری، زمینه تحقق نتایج تحقیقات را در عرصه تولید فراهم می‌سازند.
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی لرستان خاطرنشان کرد: برای دستیابی به این هدف، ضروری است رابطه میان تحقیقات و ترویج از یک ارتباط اداری، مقطعی و محدود به برگزاری جلسات و برنامه‌های مشترک، به همکاری علمی، مستمر و هدفمند تبدیل شود؛ همکاری‌ای که در آن نیازهای مزرعه به مسئله پژوهشی تبدیل شود و نتایج تحقیقات نیز با سازوکار مشخص به عرصه تولید بازگردد.
ترویج کشاورزی؛ حلقه راهبردی تحقق امنیت غذایی و توسعه پایدار
وی با اشاره به نقش ترویج در تحقق اهداف کلان بخش کشاورزی اظهار داشت: ترویج می‌تواند نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری عوامل تولید، کاهش ضایعات محصولات کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف آب، توسعه کشاورزی حفاظتی، مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها و سازگاری با تغییرات اقلیمی ایفا کند.
امیری تأکید کرد: ترویج یکی از ابزارهای اصلی تبدیل ظرفیت‌های علمی و پژوهشی کشور به نتایج ملموس در حوزه امنیت غذایی و توسعه پایدار است. به همین دلیل، اثربخشی تحقیقات نباید صرفاً با تعداد مقالات، طرح‌های پژوهشی و فناوری‌های تولیدشده سنجیده شود، بلکه میزان اثرگذاری این دستاوردها بر زندگی، معیشت، درآمد و پایداری فعالیت کشاورزان نیز باید در ارزیابی عملکرد نظام پژوهش و فناوری مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت هم‌افزایی مرکز تحقیقات و سازمان جهاد کشاورزی برای حل مسائل کشاورزی لرستان
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان در پایان، با تأکید بر اهمیت همکاری و هم‌افزایی میان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان و مجموعه سازمان جهاد کشاورزی، ابراز امیدواری کرد با تقویت تعاملات علمی و اجرایی، زمینه شناسایی دقیق‌تر مسائل و اولویت‌های بخش کشاورزی استان، تدوین برنامه‌های پژوهشی متناسب با نیاز بهره‌برداران، توسعه مزارع الگویی و انتقال مؤثر یافته‌های تحقیقاتی به عرصه‌های تولید فراهم شود.
وی تصریح کرد: ترویج، مصرف‌کننده نتایج تحقیقات نیست، بلکه شریک راهبردی تولید دانش است؛ معیار موفقیت تحقیقات، علاوه بر تولید علم، میزان اثرگذاری آن در زندگی و معیشت کشاورزان است و ترویج نیز باید از انتقال صرف فناوری به سمت توسعه نوآوری، یادگیری مشارکتی و حل مسائل واقعی بخش کشاورزی حرکت کند.
امیری در پایان، تعامل مستمر میان مجموعه‌های تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای ارتقای بهره‌وری، افزایش تاب‌آوری تولید و دستیابی به امنیت غذایی دانست و بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی استان لرستان برای پاسخگویی به نیازهای روز بخش کشاورزی تأکید کرد.
